Herbata fermentowana Ivan chai (Iwan czaj) z wierzbownicy kosmatej i wierzbówki kiprzycy

U nas zwykłej herbaty nie uraczysz... ;) Myślisz, że słynną Ivan Chai możesz zrobić tylko z wierzbówki kiprzycy i przykro Ci, że na Twoich terenach nie rośnie? No to mam dla Ciebie niespodziankę i miłą odmianę. Podam Ci tutaj przepis, jak przygotować Ivan Chai z wierzbownicy kosmatej, albo klasycznie - z wierzbówki kiprzycy. Oba napary smakują świetnie - różnią się tylko właściwościami. I uwierz mi - jak raz przygotujesz taki susz - wyeliminujesz z kuchni zwykłą herbatę, tak jak to się stało u nas.

Często robię tą samą metodą Koporską herbatę (Ivan czai) z wierzbówki kiprzycy, której u nas jest sporo. Natomiast robię też alternatywę - z wierzbownicy kosmatej. Ta niepozorna kuzynka kiprzycy smakuje nam bardzo i jesienią często gości w moim dzbanuszku z herbatą, zamiast klasycznej czarnej lub earl grey.

Wierzbownica kosmata - kuzynka kiprzycy, smakuje bardzo podobnie i rośnie właściwie wszędzie :)

Właściwości wierzbownicy kosmatej będą nieco inne, niż w przypadku tradycyjnej wierzbówki kiprzycy, ale obie rośliny należą do tej samej rodziny i zawierają wiele podobnych związków.

Czy ma właściwości prozdrowotne? Tak.

Obecne badania wskazują, że wierzbownice (rodzaj Epilobium) zawierają:

• polifenole – działają jako przeciwutleniacze
• flawonoidy – mogą wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym
• garbniki – mają działanie ściągające i mogą łagodzić lekkie stany zapalne błon śluzowych
• elagotaniny (m.in. oenoteina B) – są intensywnie badane pod kątem działania przeciwzapalnego i immunomodulującego

W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach ekstrakty z wierzbownic wykazywały m.in.:

• działanie przeciwutleniające
• działanie przeciwzapalne
• hamowanie wzrostu niektórych bakterii i grzybów
• wpływ na enzymy związane z przerostem prostaty (to głównie badania dotyczące innych gatunków Epilobium, a nie gotowej herbaty)

Wierzbówka kiprzyca - rośnie często na terenach górskich, ale nie tylko

Wierzbówka kiprzyca (Chamaenerion angustifolium, dawniej Epilobium angustifolium), choć blisko spokrewniona z wierzbownicami, wyróżnia się wyjątkowym profilem fitochemicznym, bogatym tradycyjnym zastosowaniem (m.in. w postaci słynnej sfermentowanej herbaty Iwan Czaj) oraz unikalnymi właściwościami prozdrowotnymi.

Czy ma właściwości prozdrowotne? O tak!

Obecne badania naukowe wskazują, że wierzbówka kiprzyca zawiera bogaty zestaw substancji biologicznie czynnych:

• elagotaniny (głównie oenoteina B), to kluczowy związek wykazujący silne działanie przeciwzapalne, immunomodulujące i antyoksydacyjne
• flawonoidy (m.in. kwercetyna, kaempferol, myricetyna), to silne przeciwutleniacze neutralizujące wolne rodniki i chroniące komórki przed stresem oksydacyjnym
• kwasy fenolowe (np. kwas galusowy, elagowy, chlorogenowy), które wspierają procesy ochronne organizmu i wykazują właściwości przeciwutleniające
• garbniki (miko- i makrocząsteczkowe), które mają działanie ściągające, łagodzące oraz wspomagające regenerację błon śluzowych
• śluz roślinny i polisacharydy, które działają powlekająco, osłaniająco i łagodząco na układ pokarmowy

W badaniach laboratoryjnych i modelach eksperymentalnych ekstrakty z wierzbówki kiprzycy wykazały między innymi: 

• silne działanie przeciwutleniające i przeciw starzeniowe
• spowalnianie procesów oksydacyjnych na poziomie komórkowym
• działanie przeciwzapalne i przeciwprzekrwne (hamowanie aktywności enzymów stanów zapalnych)
• wsparcie układu moczowo-płciowego
• wpływ na hamowanie enzymów kluczowych w łagodnym przeroście gruczołu krokowego
• działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze - hamowanie rozwoju wybranych szczepów drobnoustrojów (w tym bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych)
• właściwości osłaniające i łagodzące przewód pokarmowy, 
• wspomaganie ochrony żołądka oraz jelit przy podrażnieniach i wyciszaniu lekkich stanów zapalnych błon śluzowych
• działanie uspokajające i tonujące
• łagodne wyciszanie układu nerwowego, sprzyjające relaksacji (szczególnie w postaci tradycyjnych naparów sfermentowanych)

Proces produkcji obu suszów jest wręcz identyczny jak wytwarzanie czarnej herbaty. 

Liście są najpierw zostawione na 4 godziny, a kiedy już są zwiędnięte - potem zgniecione lub zwinięte, fermentowane (enzymatycznie utleniane), a na końcu suszone. Dzięki temu napar ma głęboki, miodowo-słodowy aromat i nie zawiera kofeiny. 

Polecam, a poniżej jak przygotowuję :) 

Dzięki tym suszom wyeliminowałam z domowej szafki tradycyjne herbaty jak czarna i earl grey, dzisiaj używamy już tylko takiego suszu

Składniki:

• Ręcznie zbierane kwiaty i liście wierzbownicy kosmatej lub (w przypadku wierzbówki kiprzycy) same liście
• tak na prawdę im więcej tym lepiej -można je zbierać partiami cały sezon i suszyć do woli

Kwiaty i liście wierzbownicy kosmatej gotowe do suszenia

Przygotowanie:

Zbiór

• Kwiaty i liście zbieraj najlepiej rano po obeschnięciu rosy 
• Zwróć uwagę czy roślina jest zdrowa - nie ma przebarwień i intruzów jak mszyce
• Zbieraj w słoneczny dzień
• Kiedy kwiaty kwitną a identyfikacja jest łatwa 
• Nie myj liści, jeśli są czyste, na ich powierzchni znajdują się naturalne mikroorganizmy wspomagające proces. 

Więdnięcie

• Poodrywaj kwitay i liście od łodyg
• Rozłóż liście cienką warstwą na stole, blaszkach, blacie czy innej płaskiej powierzchni
• Zostaw je na ok 4-8 godzin
• Liście powinny stracić jędrność, stać sie miękkie ale nie mogą być całkowicie suche, po prostu takie 'zwiotczałe'

Kwiaty i liście wierzbownicy kosmatej oddzielone od łodyg i zostawione na kilka godzin po zebraniu

Gniecenie

• Celem tego zabiegu jest uszkodzenie komórek i uwolnienie soków z kwiatów i liści
• Niektórzy robią to mechanicznie - np w maszynce do mięsa, ale wtedy ma sie herbate prawie granulowaną, więc tego nie robię
• Ja robię to ręcznie, w rękawiczkach, gniotąc partiami liście i kwiaty
• Roluj liście między dłońmi lub ugniataj w misce, albo lekko zgnieć wałkiem na blacie

Fermentacja - Jak rozpoznać dobrze przefermentowane liście?

• Przełóż liście do szklanego naczynia, ceramicznej miski albo emaliowanego garnka
• Przykryj wilgotną ściereczką
• Czas fermentacji to około 8 godzin
• Dla wierzbownicy kosmatej czy wierzbówki kiprzycy zwykle dobrze sprawdza się 10 godzin, ale najważniejszy jest zapach, a nie sam czas, nie kieruj się zegarkiem! Jeśli pojawia się intensywny miodowy, owocowy aromat, to znak, że fermentację warto zakończyć właśnie w tym momencie

• świeża, zielona trawiasta nuta zanika,
• pojawia się zapach miodu, owoców lub suszonych śliwek,
• liście ciemnieją i stają się miękkie.

To oznacza, że fermentacja przebiega prawidłowo.

Suszenie

• Jeśli masz suszarkę - będzie idealna, a jeśli piekarnik - też możesz tak wysuszyć swoją herbatę, tak ją parzyłam, zanim zdecydowałam się na zakup suszarki
• Rozłóż cienką warstwą na blaszkach suszarki lub piekarnika
• W suszarce 50°C przez 1 godzinę, wtedy powierzchnia liści przeschnie, po godzinie nastaw 45°C przez kolejne 6 godzin, aż liście będą kruche
• W piekarniku z termoobiegiem 55°C, lekko uchylone drzwiczki (ja wkładałam łyżeczke pomiedzy drzwiczki
• Gotowa herbata powinna być całkowicie sucha

Susz wierzbownicy kosmatej po wyjęciu z piekarnika 

Dojrzewanie

• To etap, który wiele osób pomija, a bardzo poprawia smak.
• Przełóż herbatę do szczelnego słoika.
• Nie pij od razu.
• Pozostaw na 4 tygodnie, a smak stanie się pełniejszy. Na 3 miesiące, a aromat będzie jeszcze bardziej złożony i pełny

Parzenie

• Parzy się jak każdą herbatę. Na 250 ml wody 1 łyżeczka suszu
• Woda o temperaturze 75°C lub odczekaj po zagotowaniu, jeśli nie masz czajnika z regulacją temperatury. 
• Parz kilka minut bez przykrycia
• Liście możesz zalać drugi raz, często drugi napar jest równie smaczny jak pierwszy

Gotowa herbata suszona, wyjeta z suszarki i zapakowana do hermetycznego pojemnika dojrzewająca - zwykle zaczynamy ją pić jesienią 

Łączenie z innymi suszami

Susz Ivan chai warto połączyć z innymi suszami dla jeszcze lepszego smaku i właściwości, u mnie to często łaczenie z 

• fermentowanymi liśćmi maliny
• fermentowanymi liśćmi jeżyny
• suszonym kwiatem lipy
• płatkami róży
• odrobiną suszonej pigwy lub pigwowca

Takie kompozycje dają bardzo aromatyczne, naturalnie bezkofeinowe, o bogatym smaku i zapachu.

Zbiory różnych ziół gotowe do suszenia 

Kupuje takie woreczki herbaciane na Allegro i pakuję w nie zioła do parzenia, jak i np lawendę do szaf i szuflad